اشاره؛
مفهوم امید، نه بهعنوان احساسی گذرا، بلکه بهمثابه سازهای شناختی–انگیزشی در بستر خانواده و سبک فرزندپروری تحلیل میشود؛ سازهای که به کودک میآموزد رنج را معنادار بداند، آینده را قابل کنش ببیند و در شرایط دشوار تابآوری فعال داشته باشد. توضیحات کارشناس خانواده، سرکار خانم سیده زینب رضوانی در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، این پیوند تربیتی را تبیین میکند.
* امید؛ یک هیجان ساده یا یک سازه تربیتی؟
در روانشناسی رشد، امید صرفاً یک احساس زودگذر یا خوشبینی سطحی نیست؛ بلکه سازهای شناختی–انگیزشی است که به کودک میآموزد زندگی قابل فهم و قابل جهتدهی است. کودک امیدوار، آینده را امری تحمیلی نمیداند، بلکه آن را میدان کنش و انتخاب خود تلقی میکند.
نقش امید در معنابخشی به رنج
یکی از مهمترین کارکردهای امید، توانایی معنا دادن به رنجهاست. کودکی که امیدوار است، شکست و سختی را پایان مسیر نمیبیند، بلکه آن را بخشی از فرآیند رشد خود میداند. این نگاه، از شکلگیری درماندگی آموختهشده جلوگیری کرده و مانع پرورش شخصیت منفعل میشود.
تابآوری واقعی بدون امید شکل نمیگیرد
تابآوری بدون امید، صرفاً تحمل فشار است؛ اما تابآوری همراه با امید، حرکت رو به جلو محسوب میشود. کودک امیدوار میداند چرا باید دوباره تلاش کند؛ زیرا آینده برای او ارزشمند و دستیافتنی است.
* آیا موفقیت در شرایط سخت امکانپذیر است؟
امید سالم به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست. والدین امیدآفرین، دشواریها را میبینند، اما آنها را سرنوشت محتوم معرفی نمیکنند. کودک زمانی به موفقیت باور پیدا میکند که در رفتار والدین ببیند در شرایط سخت بهدنبال راهحل هستند، مسئولیت میپذیرند و از شکست، تجربه و معنا استخراج میکنند. در این میان، روایت پیشرفتهای کوچک و تدریجی بسیار مؤثرتر از داستانهای قهرمانانه و غیرواقعی است.
خانه؛ اولین پایگاه رشد علمی و مهارتی
خانه نخستین محیطی است که کودک در آن با یادگیری، خطا و ارزیابی مواجه میشود. اگر خانه فضای امن یادگیری نباشد، مدرسه و دانشگاه نیز اثرگذاری عمیقی نخواهند داشت. امید علمی زمانی شکل میگیرد که یادگیری ارزش ذاتی داشته باشد، اشتباه نشانه ناتوانی تلقی نشود و تلاش بدون نتیجه کامل دیده و تحسین شود.
* نگاه کودک به آینده کشور چگونه شکل میگیرد؟
نگرش کودک به آینده کشور، بازتاب مستقیمی از نگرش والدین است. والدینی که دائماً از بنبست و بیآیندگی سخن میگویند، ناخواسته احساس بیتعلقی اجتماعی را در ذهن کودک ایجاد میکنند. در مقابل، والدین آگاه بین مشکلات ساختاری و ظرفیتهای کشور تفکیک قائل میشوند و نقش فرد را در اصلاح شرایط برجسته میکنند.
* فضای مجازی؛ آزمون مهم امید در خانواده
فضای مجازی صرفاً ابزار سرگرمی نیست، بلکه تولیدکننده معنا و مقایسه است. مدیریت والدین در این حوزه تنها به محدودسازی زمانی خلاصه نمیشود، بلکه شامل گفتوگوی انتقادی، آموزش سواد رسانهای و تقویت عزت نفس کودک است. کودکی که در خانه دیده و شنیده میشود، کمتر برای دیدهشدن به فضای مجازی پناه میبرد.
* محور اصلی انتقال امید در خانواده به عهده کیست؟
مادر نخستین تنظیمگر هیجانی کودک است. نحوه مواجهه او با استرس، شکست و امید، بهصورت عمیق در ساختار روانی فرزند نهادینه میشود. مادری که امید را در عمل نشان میدهد و هیجانهای منفی را بهدرستی مدیریت میکند، فرزندی امیدوار، واقعبین و مسئولیتپذیر پرورش میدهد.
امید، بیشتر از آنکه آموزش داده شود، زیسته میشود. تربیت فرزند امیدوار، حاصل شعار نیست، بلکه نتیجه سبک زندگی والدینی است که واقعبینانه امیدوارند، مسئولانه عمل میکنند و خانه را به پایگاه گفتوگو، معنا و آرامش تبدیل میکنند.
نظر شما